Een andere horizon; eilanden dicht bij huis: Willemstad.

Willemstad from the rampart

De Schotse en Italiaanse eilanden die we met zorg hadden uitgekozen voor een bezoek in 2020 zijn buiten bereik. We moeten er grenzen en water voor oversteken en ver reizen. Daarom zijn we om ons heen gaan kijken naar eilanden dichter bij huis, bereikbaar met de auto, de fiets, te voet. Wat is een eiland behalve een stuk land omgeven door water? Die vraag kwam steeds in ons op toen we zo verlangden naar een eilandzicht, een nieuwe omgeving, een gevoel van ruimte en vrijheid. Blijkbaar heeft het idee van wat een eiland is, waar het voor staat, te maken met een brede horizon.

We wonen in Nederland, dus eilanden die voor ons makkelijk en veilig bereikbaar zijn, liggen natuurlijk in Nederland. Ons land is wereldwijd bekend om zijn (gevecht tegen het) water. Maar hoe zit het met onze eilanden?  Sommige zijn beroemd en erg mooi (de Wadden), andere missen dat haast onverklaarbare maar onweerstaanbare eilandgevoel. De meeste eilanden hebben een interessante geschiedenis, ook als ze niet onmiskenbaar ‘mooi’ of ruig of adembenemend zijn. Is een eiland ook weleens heel gewoontjes? Tijd om eropuit te gaan!

Samen reizen apart. Onze eerste gezamenlijke eilandbestemming van 2020: Willemstad in de uiterste westhoek van onze provincie Noord-Brabant. We nemen de auto, maar omdat we geen huisgenoten zijn, moeten we afstand houden. Margo zit achter het stuur en ik achterin. Ik laat me chauffeuren naar het stervormige Willemstad, een klein eilandstadje, omgeven door water, bol van de geschiedenis.

Eilandtoeristen in eigen land. We wandelen door de keienstraten. De drie hoofdstraten, Voorstraat, Groenstraat en Achterstraat, komen allemaal uit in de kleine haven. Er hangt een geur van water, niet het zilte zeewater, maar een roestige geur van afbladderende metaalverf. De geur leidt terug naar Stadshaven met zijn vele plezierjachten in elke gradatie van luxe. Een eindje verder aan de horizon, in Hollands Diep, varen vrachtschepen af en aan naar de Rotterdamse haven.

Willemstad is vernoemd naar Willem van Oranje en werd ‘uitgetekend’ door diens zoon Maurits, die het kleine plaatsje ook stadsrechten gaf. Veel van de gebouwen zijn een afspiegeling van de rijke geschiedenis. Een oud stadhuis (met een 12e-eeuwse klok) in renaissancistische stijl; een wapendepot gebouwd door de almachtige familie Oranje; de vroeg 17e-eeuwse domkerk die zowel welvaart als rigorisme uitstraalt; het prinselijke Maurtitshuis; en een 18e-eeuwse korenmolen waarvan de wieken weer pronken als weleer. Er staat ontzettend veel geschiedenis op elkaar gepakt op zo’n kleine oppervlakte, elk stukje verdient aandacht. Vanwege zijn strategische ligging is Willemstad ontelbare malen aangevallen, bestormd en bezet. De laatste keer door de Duitsers in 1944, toen de bevolking naar veiligere oorden in de provincie werden geëvacueerd.

 

We lopen over de bijna intacte stadsmuren (we denken de moderne auto’s weg) en wanen ons in een vroegere tijd. We kijken aan alle kanten uit over het water en richting de forten in het zuiden. We denken aan de Watergeuzen (vluchtelingen uit alle rangen en standen die Nederland hadden verlaten tijdens de opstand tegen Spanje tijdens de Tachtigjarige Oorlog en die als piraten leefden) en we zijn blij om vrij te zijn en een dag lang andere torens en een andere horizon te zien.

Het eiland Mull – The Letters of Ivor Punch van Colin MacIntyre

Meestal weet ik na het lezen van een boek precies wat ik ervan vond. Bepaalde zinnen en beelden kunnen nog dagen in mijn hoofd zitten. Met The Letters of Ivor Punch door schrijver Colin MacIntyre, die zelf uit Mull komt en ook deel uitmaakt als muzikant en liedjesschrijver van de Mull Historical Society, twijfelde ik over mijn ‘eindoordeel’. Het was zo’n samenraapsel van verschillende stijlen, tijden en personages. Soms genoot ik met volle teugen, bij andere stukken had ik soms het idee dat ik mijn tijd verdeed aan veel vaagheid en willekeur. Daarom is het moeilijk om in een paar zinnen samen te vatten waar het boek over gaat, en dat kan ook iets positiefs zijn; geen hapklaar genre.

Ivor Punch is een oude man die vroeger politieman was op een klein eiland in het westen van Schotland. Hij is een zwijgzaam type, maar als hij wel spreekt zijn zijn zinnen doorspekt met heel veel fucks, een  gewoonte die mij enorm irriteerde omdat hij daardoor als imbeciel overkomt en de dingen die hij zegt juist reduceert in plaats van kracht bij zet. Ik begreep de zin er niet van. Maar wat Ivor wel erg goed doet, is brieven schrijven, heel veel brieven (die ook doorregen zijn met fucks). De brieven zijn onthullend, ontroerend en waarachtig. Ze stellen oprecht grote zaken aan de kaak en vormen het geraamte van het boek. Al die brieven zijn verbonden met eilandverhalen, met mensen die er wonen en woonden, waaronder meerdere generaties van de onconventionele familie Punch. Feiten en fictie lopen vrijelijk door elkaar.

Lees verder

Isola Tiberina; een schip vol verhalen

Soms liggen eilanden op een plek waar je ze niet verwacht.

In het hectische centrum van Rome deelt de Tiber zich in tweeën om ruimte te maken voor een eiland: Isola Tiberina. Net als  in de rest van de Eeuwige Stad liggen ook hier de legendarische anekdotes voor het oprapen. Aan spektakel en legendarische gruwelijkheden geen gebrek, de werkelijke geschiedenis steekt er vaak bleekjes bij af.

Als een schip ligt Isola Tiberina aangemeerd in een bocht van de rivier, de  betonnen steven vastgeklonken aan een van de pijlers van de Ponte Garibaldi.

Mythische verhalen vertellen over koning Tarquinus Superbus als hoofdpersoon in de ontstaansgeschiedenis van het eiland. Boeren gooiden hier hun graanvoorraad in de Tiber, woedend over het onrechtvaardige beleid van hun heerser. Het graan werd niet meegevoerd door de stroming van de rivier, maar  bleef liggen en vormde zo het Isola Tiberina. Voor wie houdt van de bloeddorstige variant: het zou geen graan zijn geweest, dat in de rivier werd gegooid, maar het lichaam van Tarquinius. Slijk en planten kleefden aan het lijk, dat zo aangroeide tot een eiland.

De waarheid is minder luguber. Net als de rest van Rome bestaat het eiland uit vulkanisch gesteente.

Lees verder